بازار کرم های روشن کننده و ضد لک این روزها پر است از محصولاتی که وعده ی رفع سریع لک و تیرگی پوست را می دهند، اما خیلی از همین محصولات ترکیباتی دارند که در بلندمدت به پوست آسیب می زنند. عوارض کرم روشن کننده معمولاً از جایی شروع می شود که فرمولاسیون محصول شفاف نیست یا از موادی مثل کورتون و جیوه برای رسیدن سریع تر به نتیجه استفاده شده. قبل از انتخاب هر کرم روشن کننده ای، دانستن اینکه چه ترکیباتی می توانند مشکل ساز شوند و چطور می شود از آن ها اجتناب کرد، به اندازه ی خود نتیجه ی روشن کنندگی اهمیت دارد.
شایع ترین عوارض کرم روشن کننده چیست؟
عوارضی که کاربران کرم های روشن کننده معمولاً گزارش می کنند شامل موارد زیر است:
- قرمزی و التهاب پوست، به خصوص در هفته های اول استفاده
- خشکی و پوسته پوسته شدن پوست
- افزایش حساسیت پوست به نور آفتاب
- سوزش یا خارش خفیف تا شدید
- در موارد حاد تر، تیره تر شدن پوست به جای روشن شدن (که به آن هایپرپیگمانتاسیون پس التهابی گفته می شود)
- نازک شدن لایه ی سطحی پوست در استفاده ی طولانی مدت از برخی ترکیبات
شدت عوارض کرم روشن کننده به نوع ماده ی فعال، غلظت آن و مدت زمان مصرف بستگی دارد. کرم هایی که از مواد استاندارد و تأییدشده مثل نیاسینامید، آربوتین، یا ویتامین C در فرمولاسیون خود استفاده می کنند، معمولاً این عوارض را در سطح بسیار پایین تری ایجاد می کنند یا اصلاً ایجاد نمی کنند.
عوارض کرم های روشن کننده حاوی کورتون
کورتیکواستروئیدها یا همان کورتون ها به دلیل اثر سریع در کاهش التهاب و روشن کردن موقت پوست، هنوز هم در برخی کرم های غیرمجاز روشن کننده استفاده می شوند؛ اما این اثر سریع، هزینه ی سنگینی برای پوست دارد.
مصرف طولانی مدت کرم های کورتون دار می تواند باعث نازک شدن پوست، ایجاد رگه های قرمز و مویرگ های واضح روی صورت، آکنه ی استروئیدی و در برخی موارد وابستگی پوست به کورتون شود؛ به این معنا که با قطع مصرف، پوست دچار قرمزی و التهاب شدیدتر از قبل می شود.
این نوع کرم ها معمولاً در بسته بندی های بدون برند مشخص یا محصولات وارداتی بدون مجوز دیده می شوند و فاقد هرگونه تأیید علمی برای مصرف پوستی طولانی مدت هستند.
عوارض کرم های روشن کننده حاوی جیوه
جیوه یکی از خطرناک ترین ترکیباتی است که هنوز هم به صورت غیرقانونی در برخی کرم های روشن کننده ی ارزان قیمت و بدون مجوز یافت می شود. این ماده با مهار تولید ملانین، پوست را به سرعت روشن می کند، اما جذب آن از طریق پوست وارد جریان خون می شود و می تواند به کلیه ها و سیستم عصبی آسیب برساند.
عوارض پوستی آن شامل بثورات، تحریک شدید و تغییر رنگ نامنظم پوست است، اما نگرانی اصلی فراتر از پوست می رود: مسمومیت مزمن با جیوه می تواند علائمی مثل بی حسی دست و پا، لرزش، اختلال در تمرکز و در موارد شدید آسیب کلیوی ایجاد کند. سازمان های بهداشتی از جمله FDA و سازمان جهانی بهداشت به طور مکرر نسبت به این دسته از محصولات هشدار داده اند و مصرف آن ها ممنوع اعلام شده، اما همچنان در بازارهای غیررسمی یافت می شوند.
راهکارهای پیشگیری از عوارض کرم روشن کننده
برای اینکه مصرف کرم روشن کننده به تجربه ای بی دردسر تبدیل شود، رعایت چند نکته ی ساده کافی است:
- محصول را فقط از منابع معتبر و دارای مجوز وزارت بهداشت تهیه کنید
- پیش از استفاده ی کامل، تست حساسیت روی ناحیه ای کوچک از پوست (مثل پشت مچ دست) انجام دهید
- ترکیبات کرم را بررسی کنید و از محصولاتی که فهرست مواد تشکیل دهنده ی شفاف ندارند پرهیز کنید
- در طول دوره ی مصرف، حتماً از ضدآفتاب با SPF مناسب استفاده کنید، چون بسیاری از مواد روشن کننده پوست را به نور خورشید حساس می کنند
- مصرف را طبق دستورالعمل محصول محدود کنید و از افزایش خودسرانه ی دفعات استفاده خودداری کنید
- در صورت وجود بیماری زمینه ای پوستی یا حساسیت شناخته شده، پیش از شروع با متخصص پوست مشورت کنید
در صورت بروز عوارض جانبی بعد از استفاده از کرم های ضد لک و روشن کننده چه باید کرد؟
اگر بعد از استفاده از کرم روشن کننده علائمی مثل قرمزی شدید، سوزش مداوم، تاول، یا تورم مشاهده کردید، اولین قدم قطع فوری مصرف است. ناحیه را با آب ولرم بشویید و از هرگونه محصول دیگری روی همان ناحیه تا رفع کامل علائم خودداری کنید.
اگر عوارض خفیف بود و ظرف یکی دو روز برطرف نشد، یا اگر از همان ابتدا علائم شدید بود، مراجعه به پزشک یا متخصص پوست ضروری است. نگه داشتن بسته بندی محصول برای بررسی ترکیبات توسط پزشک نیز می تواند کمک کننده باشد.
آیا استفاده روزانه از کرم های روشن کننده بی خطر است؟
پاسخ به این سؤال کاملاً به ترکیبات کرم بستگی دارد. کرم هایی که حاوی کورتون یا جیوه هستند، حتی با مصرف کوتاه مدت روزانه هم می توانند عوارض جدی ایجاد کنند. اما کرم هایی که با مواد فعال استاندارد و غلظت های ایمن فرموله شده اند، برای مصرف روزانه طراحی شده اند و مشکلی ایجاد نمی کنند.
برای مثال، ژل کرم روشن کننده درماریجن با تکیه بر ترکیباتی با ایمنی مشخص فرموله شده و فاقد کورتون و جیوه است، به همین دلیل برای مصرف روزانه در برنامه ی مراقبت پوستی مناسب است.
آیا کرم روشن کننده باعث ایجاد لک می شود؟
به طور مستقیم خیر، اما استفاده ی نادرست از برخی کرم های روشن کننده می تواند غیرمستقیم به ایجاد لک منجر شود.
وقتی پوست در اثر یک ماده ی تحریک کننده دچار التهاب می شود، بدن در واکنش به آن التهاب ملانین بیشتری تولید می کند؛ این پدیده هایپرپیگمانتاسیون پس التهابی نام دارد و می تواند لکه های تیره ی جدیدی ایجاد کند، دقیقاً برخلاف هدف اولیه ی مصرف کرم.
همچنین قطع ناگهانی برخی کرم های کورتون دار می تواند باعث بازگشت شدیدتر لک ها شود. استفاده از محصولات با فرمولاسیون ملایم و پایبندی به ضدآفتاب، این ریسک را عملاً از بین می برد.
آیا کرم های روشن کننده حساسیت زا هستند؟
هر ماده ی فعالی، صرف نظر از ایمن بودن کلی اش، می تواند در برخی افراد واکنش حساسیتی ایجاد کند؛ این موضوع مختص کرم های روشن کننده نیست. با این حال، احتمال حساسیت در محصولاتی با ترکیبات پیچیده، عطرهای مصنوعی، یا مواد نگهدارنده ی قوی بیشتر است.
به همین دلیل توصیه می شود پیش از مصرف کامل، تست حساسیت روی ناحیه ی کوچکی از پوست انجام شود، به خصوص برای افرادی که سابقه ی پوست حساس یا آلرژی های پوستی دارند.
آیا استفاده از کرم روشن کننده در دوران بارداری یا شیردهی خطرناک است؟
برخی ترکیبات روشن کننده مثل هیدروکینون و رتینوئیدها در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمی شوند، چون احتمال جذب سیستمیک و اثر بر جنین یا نوزاد وجود دارد.
کرم های حاوی جیوه در این دوران به طور کامل ممنوع هستند، چون جیوه به راحتی از جفت عبور کرده و در شیر مادر هم ترشح می شود. بهترین رویکرد برای زنان باردار یا شیرده، مشورت با پزشک پیش از شروع هرگونه کرم روشن کننده و انتخاب محصولاتی با ترکیبات تأییدشده برای این دوران است.