اگر از محصولات مراقبت از پوست استفاده کرده باشید، محال است نام این دو ترکیب به گوشتان نخورده باشد. رتینول و رتینوئید به قدری در بوق و کرنا شده اند که گاهی فراموش می کنیم اصلاً چرا باید از آن ها استفاده کنیم. واقعیت این است که هر دو محصول، مشتقاتی از ویتامین A هستند و یک هدف مشترک دارند: وادار کردن سلول های پوست به نوسازی سریع تر. اما مشکل از جایی شروع می شود که اکثر افراد این دو را با هم اشتباه می گیرند یا تصور می کنند یکی بر دیگری برتری مطلق دارد. انتخاب اشتباه بین این دو، یا باعث می شود پولتان را دور بریزید و نتیجه ای نگیرید یا با پوستی ملتهب و قرمز مواجه شوید که تا هفته ها سوزش آن رهایتان نمی کند. برای اینکه بدانید کدام یک واقعاً قرار است ناجی پوست شما باشد، ابتدا باید بفهمید در لایه های زیرین پوستتان چه اتفاقی می افتد و این دو ماده دقیقاً چه فرقی در عملکرد دارند.
رتینوئید (Retinoid) چیست؟
وقتی از رتینوئید صحبت می کنیم، در واقع در حال اشاره به یک خانواده بزرگ از ترکیبات شیمیایی هستیم که همگی از ویتامین A مشتق شده اند. رتینوئیدها در دنیای درماتولوژی، قوی ترین و موثرترین ابزاری هستند که یک متخصص پوست برای درمان پیری، لک و آکنه های مقاوم در اختیار دارد.
نکته کلیدی در مورد رتینوئیدهای خالص (مانند تریتینوئین یا آداپالن) این است که آن ها نیاز به واسطه ندارند. به محض اینکه این مواد روی پوست قرار می گیرند، گیرنده های سلولی آن ها را شناسایی کرده و بلافاصله فرمان نوسازی صادر می شود. این فرمان مستقیم باعث می شود سرعت تولید کلاژن چندین برابر شده و لایه های مرده پوست با سرعت بسیار بالایی ریزش کنند.
به همین دلیل است که اکثر رتینوئیدهای قوی، دارو محسوب می شوند و نه صرفاً یک محصول مراقبت از پوست ساده. قدرت بالای آن ها به این معناست که تغییرات در بافت پوست و رفع جوش ها بسیار سریع تر از هر ماده دیگری رخ می دهد، اما از سوی دیگر، همین قدرت زیاد می تواند در هفته های اول باعث خشکی شدید، پوسته ریزی و حساسیت شود. در واقع رتینوئید، نسخه بدون تعارف و مستقیم ویتامین A است که برای تغییرات بنیادین در پوست های آسیب دیده طراحی شده است. در این بخش به سراغ «رتینول» می رویم تا مشخص شود چرا این نام بیشتر از رتینوئید در ویترین فروشگاه ها دیده می شود.
رتینول (Retinol) چیست؟
اگر رتینوئید را یک داروی مستقیم و تهاجمی در نظر بگیریم، رتینول در واقع نسخه غیرمستقیم و ملایم تر همان خانواده است. تفاوت اصلی و ساختاری این دو در یک فرآیند بیوشیمیایی نهفته است. وقتی شما یک کرم رتینول را روی پوست خود می مالید، پوست شما نمی تواند بلافاصله از آن استفاده کند. سلول های پوست ابتدا باید با استفاده از آنزیم های طبیعی، رتینول را به رتینوئیک اسید تبدیل کنند. این فرآیند تبدیل، مانند یک فیلتر عمل می کند، از یک سو باعث می شود ماده فعال به صورت تدریجی و آهسته به لایه های پوست نفوذ کند و از سوی دیگر، شدت تحریک و التهاب را به حداقل می رساند.
به همین دلیل است که رتینول در دسته محصولات بدون نسخه قرار می گیرد. رتینول برای کسانی طراحی شده است که به دنبال پیشگیری از چروک های سطحی، بهبود شفافیت پوست و یکنواخت کردن رنگ چهره هستند، بدون اینکه بخواهند دوران نقاهت سخت و پوسته ریزی های شدید رتینوئیدهای دارویی را تجربه کنند. در واقع، رتینول با پوست شما وارد مذاکره می شود، نه جنگ و اگرچه برای دیدن نتایج آن باید صبر و حوصله بیشتری (گاه تا چندین ماه) به خرج دهید، اما در نهایت همان مسیر جوانسازی را با ایمنی بالاتر طی می کند.
مهم ترین تفاوت های رتینول و رتینوئید
برای اینکه دقیق تر متوجه شوید کدام یک برای روتین پوستی شما مناسب است، باید این دو را از چند جهت با هم مقایسه کنیم:
غلظت و سرعت اثرگذاری
رتینوئید: حاوی غلظت بالاتری از مواد فعال است. از آنجایی که مستقیماً روی سلول ها اثر می گذارد، نتایج درمانی (به ویژه در مورد آکنه های فعال و چروک های عمیق) خیلی سریع تر، معمولاً در عرض ۶ تا ۸ هفته، قابل مشاهده است.
رتینول: غلظت کمتری دارد و همان طور که گفته شد، به زمان نیاز دارد تا در پوست تغییر شکل دهد. برای دیدن نتایج مشابه، ممکن است نیاز باشد ۳ تا ۶ ماه به طور مداوم از آن استفاده کنید.
دسترسی و قیمت
رتینوئید: اغلب در دسته محصولات دارویی قرار دارد. بسیاری از نسخه های قوی آن (مثل تریتینوئین) در دنیا نیاز به نسخه پزشک دارند، هرچند برخی مشتقات جدیدتر (مثل آداپالن) برای موارد خاص بدون نسخه هم در دسترس هستند.
رتینول: در اکثر سرم ها و کرم های جوانساز برندهای معتبر پوستی یافت می شود و خرید آن از داروخانه ها یا فروشگاه های آرایشی برای عموم آزاد است.
پتانسیل تحریک پوست (عوارض جانبی)
رتینوئید: به دلیل قدرت نفوذ بالا، احتمال بروز رتینوئید درماتیت (قرمزی، سوزش و پوسته ریزی شدید) در آن زیاد است. پوست برای عادت کردن به آن نیاز به زمان و مراقبت ویژه دارد.
رتینول: عوارض جانبی بسیار ناچیزی دارد. به دلیل آزاد شدن تدریجی ماده فعال، پوست فرصت بیشتری برای تطبیق خود دارد و برای افرادی با پوست های معمولی تا خشک انتخاب امن تری است.
پایداری فرمولاسیون
رتینول: به شدت به نور و هوا حساس است و اگر در بسته بندی درست (ظروف تیره و بدون هوا) نباشد، به سرعت خاصیتش را از دست می دهد.
رتینوئید: نسخه های دارویی معمولاً پایداری مولکولی بیشتری دارند، اما همچنان باید دور از تابش مستقیم نور خورشید نگهداری شوند.
کدام یک برای پوست من مناسب است؟
انتخاب بین این دو، به جای آنکه به بهترین بودن یکی از آن ها مربوط باشد، به تاب آوری پوست و هدف درمانی شما بستگی دارد. بیایید این موضوع را ساده کنیم:
- اگر پوست حساسی دارید:
بدون شک با رتینول شروع کنید. اگر تا به حال از مشتقات ویتامین A استفاده نکرده اید، پوست شما برای پذیرش این سطح از بازسازی آمادگی ندارد. رتینول به شما اجازه می دهد بدون ترس از سوختگی یا التهاب های آزاردهنده، پوستتان را با این ماده آشنا کنید. همچنین برای افرادی که پوست خشکی دارند یا در دهه ی ۲۰ زندگی هستند و هدفشان صرفاً پیشگیری است، رتینول بهترین گزینه است. - اگر با آکنه های مقاوم و سرسخت می جنگید:
در این مورد معمولاً رتینول قدرت کافی برای پاکسازی منافذ را ندارد. رتینوئیدهای دارویی (مثل آداپالن) به دلیل نفوذ عمیق تر به غدد چربی و سرعت بخشیدن به ریزش سلول های مرده، در درمان جوش های زیرپوستی و التهابی بسیار موفق تر عمل می کنند. - اگر دغدغه ی اصلی شما چروک های عمیق و لک های پیری است:
در اینجا سن و میزان آسیب پوست تعیین کننده است. برای چروک های سطحی، رتینولِ باکیفیت در درازمدت عالی عمل می کند. اما اگر به دنبال تغییرات چشم گیر در بافت پوست و رفع لک های قهوه ای ناشی از آفتاب هستید، رتینوئیدها به دلیل تحریک مستقیم کلاژن سازی، نتایج بسیار درخشان تری (البته تحت نظر متخصص) به همراه خواهند داشت. - اگر حوصله دوران نقاهت ندارید:
اگر شغل یا سبک زندگی شما اجازه نمی دهد که چندین هفته با پوستی قرمز یا در حال پوسته ریزی در اجتماع ظاهر شوید، به سراغ رتینول بروید. رتینول به شما این امکان را می دهد که به مرور زمان پوست خود را بهبود ببخشید بدون اینکه کسی متوجه شود در حال طی کردن یک دوره درمانی هستید.
قوانین استفاده از رتینول و رتینوئید
استفاده از رتینول یا رتینوئید، مانند کار کردن با یک ابزار برنده و تیز است، اگر اصول آن را بلد نباشید، به جای اصلاح، ممکن است به خودتان آسیب بزنید. برای اینکه بیشترین بهره را ببرید و دچار التهاب نشوید، این چند مورد را جدی بگیرید:
- بزرگترین اشتباه، شروع ناگهانی است. با غلظت های پایین شروع کنید و در ابتدا فقط دو شب در هفته از محصول استفاده کنید. به مرور و با بالا رفتن تحمل پوست، می توانید تعداد شب ها را افزایش دهید. عجله برای دیدن نتیجه، فقط منجر به قرمزی و سوزش می شود.
- مشتقات ویتامین A به شدت در برابر نور خورشید ناپایدار هستند و خاصیت خود را از دست می دهند. علاوه بر این، رتینول پوست را نسبت به اشعه UV حساس تر می کند. بنابراین، این محصولات را فقط در روتین شبانه قرار دهید.
- اگر قصد ندارید هر روز صبح (حتی در روزهای ابری یا داخل خانه) از ضد آفتاب استفاده کنید، بهتر است رتینول را به کل فراموش کنید. رتینول لایه سطحی پوست را نوسازی می کند و این لایه جدید در برابر آفتاب بسیار بی دفاع است. عدم استفاده از ضد آفتاب در طول دوره درمان، می تواند منجر به ایجاد لک های تیره شود.
- اگر پوست خشکی دارید، ابتدا یک لایه نازک مرطوب کننده بزنید، سپس رتینول را روی آن بمالید و دوباره یک لایه مرطوب کننده دیگر روی آن قرار دهید. این کار بدون اینکه اثر محصول را از بین ببرد، از تبخیر رطوبت پوست و ایجاد خشکی جلوگیری می کند.
در نهایت، فرقی نمی کند که تصمیم بگیرید با رتینول مسیر جوانسازی را شروع کنید یا با تجویز پزشک به سراغ رتینوئیدها بروید، مهم ترین اصل در دنیای ویتامین A، استمرار و صبوری است. پوست شما برای بازسازی و ساخت کلاژن جدید به زمان نیاز دارد و هیچ محصولی نمی تواند یک شبه معجزه کند.
فراموش نکنید که پوست هر فرد منحصر به فرد است. محصولی که برای دوست شما معجزه کرده، ممکن است برای شما بیش از حد قوی یا ضعیف باشد. پس با گوش دادن به نیازهای پوستتان، استفاده از ضد آفتاب و انتخاب هوشمندانه بین این دو ترکیب، به پوست خود فرصت دهید تا دوباره درخشش و جوانی اش را به دست آورد.